Bir insanın Kendine, Hayata ve Vazgeçmemeye Dair Yolculuğu

Fakat yine de ilerlemek zorundasındır. Çünkü hayat, sana her zaman düz yollar vaat etmez; kimi zaman taşlı patikalardan, kimi zaman keskin virajlardan, kimi zaman da insanın kendi gölgesinden bile kaçmak istediği uzun yokuşlardan geçirir. İşte tam da o anlarda anlarsın ki mesele yalnızca bir yere ulaşmak değildir; mesele, o yolda kendinden ne kadarını koruyabildiğin, kaç defa düştüğün hâlde yeniden ayağa kalkabildiğin ve bütün yorgunluğuna rağmen kalbinin içinde taşıdığın umudu ne kadar yaşatabildiğindir.

Bir bisikletin ilerleyebilmesi için pedalların dönmesi gerekir. İnsan da hayatta ilerleyebilmek için umutlarını, hayallerini ve inancını hareket hâlinde tutmalıdır. Durduğunda yalnızca yolculuğun değil, bazen kendine duyduğun güven de yavaşlamaya başlar. Oysa her yeni gün, yeniden başlayabilmek için önüne bırakılmış görünmez bir fırsattır. Dün düştüğün yerde bugün ayağa kalkabilir, dün aşamadığın yokuşu bugün birkaç pedal daha fazla çevirerek geçebilirsin.

Hayatın güzelliği de biraz burada saklıdır; her şeyin bir anda değişmesinde değil, insanın değişmeyen zorluklara rağmen kendisini yeniden inşa edebilmesinde. Bisiklet sürerken yokuşun başında kendini güçlü hissedersin. Henüz yolun ağırlığını omuzlarında taşımamışsındır. Bacakların dinç, nefesin rahattır. Fakat yükseldikçe yol değişir, hava değişir, bedenin değişir. Bir süre sonra her pedal, önceki pedaldan daha fazla güç ister. Tam da o noktada insanın kendiyle yaptığı sessiz bir mücadele başlar. Bir yanın durmak isterken diğer yanın devam etmeni söyler. Bir yanın yorgunluğunu bahane ederken diğer yanın neden yola çıktığını hatırlatır.

Hayatta da böyledir. İnsan, hayallerine ilk adımını attığında çoğu zaman karşısına çıkacak engelleri hesaplamaz. Başaracağına inanır, güzel günler düşler, yolun sonunda kendisini bekleyen mutluluğu hayal eder. Fakat zaman ilerledikçe karşısına çıkan insanların gerçek yüzleri, verdiği emeklerin karşılıksız kalması, beklediği desteği görememesi ve bazen en yakınlarından duyduğu birkaç kırıcı söz, içindeki yolculuğu ağırlaştırır. Oysa insanın hayatını belirleyen, karşısına çıkan her engel değildir; o engellerin karşısında nasıl bir insan olarak kalmayı seçtiğidir. Çünkü yokuşun eğimi bacaklarını zorlayabilir ama kalbinin yönünü belirlemek senin elindedir.

Bir bisikletçi, tırmanış sırasında başını sürekli zirveye kaldırırsa önündeki yolu unutabilir. Mesafeyi düşündükçe yorulur, yüksekliği hesapladıkça umutsuzluğa kapılabilir. Bu nedenle bazen yalnızca önündeki birkaç metreye odaklanır. Bir pedal daha, ardından bir pedal daha… Böylece gözünde büyüttüğü mesafe, küçük adımların toplamına dönüşür.

Hayatın bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri de budur: Büyük hayaller, küçük ama kararlı adımlarla gerçekleşir. İnsan her şeyi aynı anda başarmak zorunda değildir. Her yarayı bir günde iyileştiremez, bütün sorunlarını tek bir kararla çözemez, herkese kendisini anlatamaz. Bazen yapabileceği tek şey, bugün dünden biraz daha güçlü durabilmektir. Bazen bir çocuğun başını okşamak, bazen ailesine huzurlu bir akşam yaşatmak, bazen bir sayfa yazmak, bazen de bütün dünyanın sesini geride bırakarak kendi yolunda sessizce ilerlemek yeterlidir. Çünkü yaşamın anlamı, yalnızca büyük zaferlerde değil, kimsenin görmediği küçük mücadelelerde de saklıdır.

Bir insanın her gün işe gitmek için yataktan kalkması, ailesinin sorumluluğunu taşıması, kendi acısını içine gömerek başkasının derdine ortak olması da bir tırmanıştır. Herkesin zirvesi farklıdır. Kimi için zirve, yıllardır kurduğu bir hayalin gerçekleşmesidir; kimi için sağlıklı bir nefes alabilmek, kimi için evladının yüzündeki gülümsemeyi görebilmek, kimi içinse bütün kırgınlıklarına rağmen iyi bir insan kalabilmektir. Başkasının zirvesine bakarak kendi yolunu küçümsemek, insanın kendisine yapabileceği en büyük haksızlıklardan biridir. Çünkü senin hangi yokuşu tırmandığını, kaç defa durup nefeslendiğini, kaç gece gözyaşlarını kimseye göstermeden uyuduğunu herkes bilemez.

İnsanlar çoğu zaman zirveye ulaşan kişiyi alkışlar ama o zirveye çıkarken kaç defa düşüldüğünü, kaç defa vazgeçmenin eşiğine gelindiğini ve kaç defa yalnız kalındığını görmez. İşte bu yüzden başkalarının alkışlarıyla değil, kendi vicdanının sesiyle yaşamak gerekir. Çünkü alkışlar bir gün kesilir, kalabalıklar dağılır, insanlar başka hikâyelere yönelir. Geriye senin kendinle baş başa kaldığın o sessiz anlar kalır. O anlarda kendine soracağın soru şudur: Bütün bu yolculuk boyunca yalnızca bir yerlere ulaşmaya mı çalıştım, yoksa insanlığımı da yanımda taşıyabildim mi? Hayatın en büyük sınavı, yokuşu çıkarken yorulmak değildir; yorulduğunda başkalarının yolunu taşlarla doldurmamaktır.

Senin önüne engeller konulmuş olabilir. Emeğin görmezden gelinmiş, hayallerin küçümsenmiş, iyi niyetin yanlış anlaşılmış olabilir. Fakat başkalarının sana yaşattığı kötülüklerin seni de aynı kötülüğe dönüştürmesine izin verirsen, aslında kendi yolunu kendin karartırsın. Bir bisikletçi, önündeki başka bir bisikletlinin yavaşlamasına sevinerek değil, kendi dengesini koruyarak ilerler. Çünkü başkasının düşmesi onun varacağı yeri yakınlaştırmaz. İnsan da hayat yolculuğunda başkasını küçülterek büyüyemez.

Gerçek başarı, bir başkasının ışığını söndürmek değil, kendi ışığını yakabilmektir. Bununla birlikte her yokuşu sonuna kadar çıkmak zorunda olmadığını da bilmelisin. Bazen durmak, yeniden güç toplamak için gereklidir. Bazen bisikletten inip onu bir süre yanında yürütmek, pes etmek değil, bedenini ve ruhunu dinlemektir. İnsan kendisini tüketerek güçlü olamaz.

Her yükü tek başına taşımak, her sorunu kendi başına çözmek ve hiç yorulmamış gibi davranmak zorunda değilsin. Yardım istemek de cesaretin bir parçasıdır. Dinlenmek de yolculuğun içindedir. Kendine zaman tanımak da ilerlemenin bir biçimidir. Önemli olan, neden durduğunu bilmek ve yeniden hareket edebileceğin zamanı kendine tanımaktır. Çünkü bazı yollar hızla değil, sabırla aşılır.

Bazı yaralar zamanla iyileşir. Bazı hayallerin gerçekleşmesi için insanın önce kendi içindeki korkularla yüzleşmesi gerekir. Bisikletin tekerlekleri dönerken geride bıraktığın manzaralar, hayatın da geride bıraktığın günleri gibidir. Bir zamanlar seni ağlatan olaylar, yıllar sonra hatırladığında sana ne kadar değiştiğini gösterebilir. Bir zamanlar aşılmaz sandığın sorunlar, bugün tecrübenin bir parçasına dönüşebilir. Dün seni inciten bir sözün ağırlığı, yarın kendi değerini daha iyi anlamana yardımcı olabilir. Fakat geçmişin sana öğrettiklerini yanında taşımanla geçmişin içinde yaşamaya devam etmen aynı şey değildir.

Bisikletin ön tekerleği geçmişte bıraktığın yola değil, ilerleyeceğin yöne bakar. Sen de yaşadıklarından ders almalı ama hayatının geri kalanını eski kırgınlıklarının gölgesinde geçirmemelisin. Herkesin içinde anlatamadığı bir hikâye vardır. Kimi yoksulluğun yokuşunu çıkar, kimi yalnızlığın, kimi hastalığın, kimi sorumlulukların, kimi de başkalarının anlamadığı hayallerin yükünü taşır. Dışarıdan bakıldığında aynı yolda ilerliyor gibi görünen iki insanın iç dünyasında birbirinden tamamen farklı mücadeleler yaşanabilir. Bu nedenle insanlara karşı biraz daha anlayışlı, biraz daha sabırlı ve biraz daha merhametli olmak gerekir. Belki de senin kolayca geçtiğin bir yol, başkasının hayatındaki en dik yokuştur. Belki de senin önemsiz gördüğün bir söz, bir başkasının bütün gününü aydınlatacak ya da karartacaktır.

Hayat yalnızca kendi pedalını çevirmekten ibaret değildir; bazen yorulan birine eşlik etmek, geride kalana el uzatmak ve kimsenin fark etmediği bir insanın yanında durabilmektir. Çünkü insanın büyüklüğü, yalnızca ne kadar yükseğe çıktığıyla değil, yükselirken geride bıraktıklarına nasıl davrandığıyla ölçülür. Yıllar geçtikçe anlarsın ki her zirve mutluluk getirmez, her iniş kayıp değildir ve her gecikme başarısızlık anlamına gelmez. Bazen ulaşmak için uğraştığın bir yerin sana uygun olmadığını yolun sonunda öğrenirsin. Bazen çok istediğin bir kapı kapanır ve seni hiç düşünmediğin başka bir yola yönlendirir. Bazen kaybettiğini sandığın bir şey, aslında seni daha büyük bir yükten kurtarır.

Hayatın bütün işaretlerini yolun başında anlayamazsın. Bu yüzden her şeyin nedenini hemen bulmaya çalışmak yerine, önündeki yolu dikkatle okumayı öğrenmelisin. Yokuşun ardından bir düzlük çıkabilir, düzlükten sonra yeniden bir tırmanış başlayabilir. Önemli olan yolun sürekli değişmesi değil, senin değişen koşullara uyum sağlayabilmendir. Rüzgâr arkandan estiğinde hızlanırsın, karşıdan estiğinde zorlanırsın. Fakat rüzgârın yönünü her zaman seçemezsin. Seçebileceğin şey, o rüzgâr karşısında nasıl duracağındır.

İnsan da hayatın getirdiği her olayı kontrol edemez. Başkalarının kararlarını, geçmişin izlerini, zamanın akışını ve beklenmedik kayıpları değiştiremeyebilir. Ama kendi davranışlarını, düşüncelerini ve yeniden başlama iradesini geliştirebilir. İşte özgürlük biraz da burada başlar: Her şeyi kontrol edebildiğini sanmakta değil, kontrol edemediğin şeylerin seni bütünüyle yönetmesine izin vermemekte. Bir gün o uzun yokuşun sonuna ulaştığında geriye dönüp baktığında, yalnızca kaç kilometre yol katettiğini hesaplamayacaksın.

Hangi insanlara rastladığını, kimlerin sana omuz verdiğini, kimlerin seni yarı yolda bıraktığını, hangi hayallerinden vazgeçtiğini ve hangilerini bütün zorluklara rağmen koruduğunu hatırlayacaksın. Belki bazı dostlukların sessizce bitecek, belki yıllarca emek verdiğin bir iş istediğin yere ulaşmayacak, belki de bir zamanlar bütün kalbinle inandığın bazı düşünceler değişecek. Fakat bütün bunların arasında kendine ait bir şey kalmalı: Yeniden başlayabilme cesaretin. Çünkü hayat, yalnızca kazandıklarımızın toplamı değildir; kaybettikten sonra kendimizden geriye ne bıraktığımızın da hikâyesidir.

İnsan bazen en büyük gücünü kazanırken değil, kaybettiği hâlde yaşamaya devam ederken keşfeder. Herkesin bir yokuşu vardır ve hiç kimsenin yolu bütünüyle düz değildir. Kimi bunu gülümseyerek gizler, kimi sessizliğinin arkasına saklar, kimi de kalemini eline alıp yaşadıklarını kelimelere dönüştürür. Benim için hayat, bazen bir bisikletin gidonunda, bazen yolun kenarında esen rüzgârda, bazen de insanın içine sığdıramadığı cümlelerde anlam bulur.

Pedallar döndükçe düşüncelerim yol alır, yollar uzadıkça insanları daha iyi anlamaya başlarım. Her kilometre bana başka bir hikâye anlatır. Bir yokuş, sabrı öğretir; bir iniş, tedbiri; bir viraj, hayatın her zaman göründüğü yönde ilerlemediğini; bir mola ise insanın kendisini dinlemeden yoluna devam edemeyeceğini hatırlatır. Ve sonunda şunu anlarım: Hayatın amacı yalnızca zirveye ulaşmak değildir. Bazen yolun kenarındaki bir çiçeği fark etmek, bazen gün batımını izlemek, bazen bir insanın yüzündeki hüznü anlayabilmek, bazen de bütün yorgunluğuna rağmen içindeki iyiliği koruyabilmektir. Çünkü zirveye ulaşmak bir başarı olabilir ama oraya hangi insan olarak ulaştığın, hayatının asıl hikâyesidir.

Öyleyse yolun dikleştiğinde hemen umutsuzluğa kapılma. Bacakların yorulduğunda kendine kızma. İnsanlar seni anlamadığında kendi değerinden şüphe etme. Herkesin seninle aynı hızda ilerlemesini bekleme. Kendi yolunu başkalarının kilometreleriyle ölçme. Gerektiğinde dur, nefes al, yaralarını sar ve yeniden başla. Çünkü hayat, senden hiç düşmemeni değil, düştüğünde kendine yeniden bir yol açabilmeni ister. Unutma, bisiklet yokuş yukarı çıkarken her pedal bir mücadeledir; fakat her mücadele, insanın kendi gücünü tanıması için yeni bir fırsattır.

Belki bugün zirveye ulaşamayacaksın, belki yarın da ulaşamayacaksın. Ama her gün biraz daha ilerliyor, her gün kendini biraz daha tanıyor ve her gün umudunu koruyorsan, yolculuğun boşa gitmiyor demektir. Çünkü bazı zaferler varılan yerde değil, vazgeçilmeden sürdürülen yolculukta saklıdır. Ve günün sonunda insanı hayata bağlayan şey, bütün yokuşların biteceğine dair kesin bir bilgi değil, yokuş bitmese bile bir pedal daha çevirebilecek gücü içinde bulabilmesidir.

Hayat, bisikletle yokuş yukarı tırmanmaya benzer; her pedalında biraz yorulur, her nefesinde biraz güçlenirsin. Çünkü insanı zirveye ulaştıran yolun kolaylığı değil, vazgeçmeden çevirdiği pedallardır.

Murat Engin Deniz